Z artykułu wynika, że notariusz czuwa nad „należytym zabezpieczeniem praw i słusznych interesów stron oraz innych osób, dla których czynność ta może powodować skutki prawne”.
Od notariusza wymaga się przede wszystkim bezstronności oraz postępowania zgodnie z obowiązującym prawem i zasadami współżycia społecznego. Przed przystąpieniem do czynności notarialnej zobowiązany jest do sprawdzenia, czy dana czynność zgodna jest z obowiązującymi przepisami prawa. Sprawdza także autentyczność dokumentów i zawartych w nich informacji, a także ocenia zdolność osób oraz stron do oświadczania woli i dokonania określonej czynności notarialnej. Notariusz nie może ponadto przeprowadzać czynności prawnych, które obejmują samego notariusza lub członków jego najbliższej rodziny (małżonka, krewnych bądź związanych z notariuszem na zasadzie przysposobienia, opieki bądź kurateli).
Należy pamiętać przy tym, że notariusz dokonuje odmowy wykonania danej czynności prawnej zgodnie z własną oceną sytuacji. W związku z tym odmowę dokonania określonej czynności notariusz musi zaprotokołować. Osobę, której odmówił, powinien o swojej decyzji nie tylko poinformować, ale także pouczyć o prawie oraz trybie jej zaskarżenia. W ciągu najbliższych siedmiu dni można odwołać się od decyzji notariusza, żądając m.in. uzasadnienia odmowy na piśmie.

Przy większości czynności takiego pełnomocnika można ustanowić. Są jednak wyjątki. Do czynności, których musimy dokonać osobiście możemy zaliczyć testament i poświadczenie dziedziczenia u notariusza.
Pełnomocnictwo co do zasady może być udzielone w dowolnej formie, chyba że zawiera umocowanie do dokonania czynności, dla której przewidziana została forma szczególna. W takim wypadku pełnomocnictwo powinno być udzielone w tej formie szczególnej.

Możemy wyróżnić następujące formy pełnomocnictw:

1/ pełnomocnictwo w zwykłej formie pisemnej – najczęściej udzielane do czynności tzw. zwykłego zarządu, tj. reprezentowania przed instytucjami, osobami fizycznymi i prawnymi, organami administracji rządowej i samorządowej, urzędami, w tym urzędami skarbowymi, Zakładem Ubezpieczeń Społecznych, Narodowym Funduszem Zdrowia

2/ pełnomocnictwo z podpisem notarialnie poświadczonym – coraz częściej stosowane na życzenie Klientów do czynności zwykłego zarządu, wymienionych powyżej oraz do czynności, do których, zgodnie z przepisami prawa wymagana jest taka forma pełnomocnictwa, np. do zbycia udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, do sprzedaży przedsiębiorstwa czy udziału w licytacji

3/ pełnomocnictwo w formie aktu notarialnego – wymagane jest zawsze w sprawach związanych z obrotem nieruchomościami np. do zbycia/ nabycia nieruchomości, spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu, prawa użytkowania wieczystego, do zniesienia współwłasności, działu spadku w skład którego wchodzi nieruchomość.

Najważniejszymi przyczynami wygaśnięcia pełnomocnictwa są: upływ terminu, na jaki pełnomocnictwo było udzielone, ustanie stosunku prawnego, z którego wynikało umocowanie (np. wygasła umowa o pracę ustanowionego w ramach czynności służbowych pełnomocnika), ubezwłasnowolnienie całkowite pełnomocnika, odwołanie pełnomocnictwa, śmierć mocodawcy, śmierć pełnomocnika.

Należy pamiętać, że pełnomocnictwo może być w każdej chwili odwołane. Wyjątkiem od tej zasady jest sytuacja, gdy osoba udzielająca pełnomocnictwa zrzeknie się możliwości odwołania pełnomocnictwa. Można zrzec się odwołania pełnomocnictwa, kiedy pełnomocnika i mocodawcę wiąże jakiś stosunek prawny, który jest podstawą pełnomocnictwa.

Co ważne, do odwołania pełnomocnictwa notarialnego udział notariusza nie jest już wymagany. Odwołanie pełnomocnictwa dochodzi do skutku przez złożenie pełnomocnikowi oświadczenia woli o odwołaniu pełnomocnictwa przez osobę udzielającą pełnomocnictwa (mocodawcę). Odwołanie takie następuje z chwilą dojścia do pełnomocnika tego oświadczenia w taki sposób, że mógł on się zapoznać z jego treścią. Przepisy nie wymagają dla odwołania pełnomocnictwa formy szczególnej, co oznacza, że może zostać złożone w formie dowolnej. Zalecane jest jednak zachowanie formy pisemnej dla celów dowodowych.

Europejskie Poświadczenie Spadkowe to dokument potwierdzający dla spadkobiercy, czy np. wykonawcy testamentu, tytuł prawny do spadku, uznawany i wykonywany na jednolitych zasadach we wszystkich krajach członkowskich UE (z wyłączeniem Wielkiej Brytanii, Irlandii i Danii). Dokument ten ma pozwolić na szybkie, łatwe i skuteczne załatwienie międzynarodowej sprawy spadkowej i sprawniejsze wykazywanie tytułu prawnego do spadku. 

Rozporządzenie określa:

• które sądy będą właściwe do orzekania w sprawach spadkowych
• według jakiego prawa należy ustalić zasady dziedziczenia osób przebywających za granicą swojego państwa
• wprowadza europejskie poświadczenie spadkowe – jednolity w skali całej Unii dokument ułatwiający wykazywanie praw do spadku we wszystkich krajach członkowskich

Spadek zagraniczny

Najważniejsza zmiana wprowadzona przez rozporządzenie mówi, że prawem właściwym dla ogółu spraw dotyczących spadku jest prawo państwa, w którym zmarły miał miejsce zwykłego pobytu w chwili śmierci. W myśl tej zasady, jeśli zmarły we Francji Polak zostawi majątek, do rozstrzygania spraw związanych z dziedziczeniem mają zastosowanie przepisy prawa francuskiego, wg których ustalony zostanie krąg spadkobierców, kolejność dziedziczenia, podatki. Wyjątek stanowić będzie sytuacja, gdy ów Polak pozostawił testament określający, że jego spadkobiercy mają dziedziczyć wg. prawa polskiego.

Rozporządzenie za właściwe przyjmuje prawo miejsca zwykłego pobytu w chwili śmierci, a nie prawo państwa obywatelstwa. Jako uzasadnienie przyjęto fakt, że pokrywa się ono z centrum interesów zmarłego i często z miejscem, w którym położona jest większość jego majątku. Rozporządzenie spadkowe zawiera jednak klauzulę tzw. ściślejszego związku. Mówi ona, że jeśli ze wszystkich okoliczności jasno wynika, że w chwili śmierci zmarły był w sposób oczywisty bliżej związany z państwem innym niż państwo stałego pobytu z chwili śmierci, prawem właściwym dla dziedziczenia jest prawo tego innego państwa. Wyjątkiem będzie sytuacja, gdy np. zmarły, krótko przed śmiercią, przeniósł się do państwa zwykłego pobytu, a wszystko wskazuje na to, że był on w sposób oczywisty bliżej związany z innym państwem.

Spadkodawca wybiera prawo

Przyszły spadkodawca może dokonać wyboru prawa państwa, którego obywatelstwo posiada w chwili dokonywania wyboru lub w chwili śmierci, jako prawa, któremu podlegać będzie ogół spraw dotyczących spadku. Jeśli jakaś osoba posiada więcej niż jedno obywatelstwo, może wybrać prawo każdego państwa, którego obywatelstwo posiada w chwili dokonywania wyboru lub w chwili śmierci.

Uwaga! Polscy obywatele powinni zawczasu zamieścić w swoich testamentach zastrzeżenia, iż chcą aby dziedziczenie po nich odbywało się wedle zasad prawa polskiego. Zgodnie z art. 64 ust 1 ustawa z 4 lutego 2011 r. Prawo prywatne międzynarodowe (DzU 2011 nr 80, poz. 432 ze zm.) spadkodawca w testamencie lub w innym rozrządzeniu na wypadek śmierci może poddać sprawę spadkową swojemu prawu ojczystemu, prawu miejsca swojego zamieszkania albo prawu miejsca swojego zwykłego pobytu z chwili dokonania tej czynności lub z chwili swojej śmierci.

Gdzie uzyskać poświadczenie?

Uprawnienia do wydawania Europejskiego Poświadczenia Spadkowego mają:

• notariusze – czynności notarialne w tym zakresie mają podlegać instancyjnej kontroli sądu
• sądy – z wyłączeniem referendarzy sądowych

Osoba zainteresowana może dowolnie wybrać, czy po europejskie poświadczenie spadkowe uda się do sądu czy kancelarii notarialnej.

Opłaty za poświadczenie

Prawo wydawania poświadczenia mają sądy (z wyłączeniem referendarzy sądowych) i notariusze. Czynności notarialne w tej kwestii podlegają kontroli sądu. Sądowe i notarialne poświadczenie spadkowe ma funkcjonować równorzędnie, a wybór drogi sądowej lub notarialnej należy do osoby zainteresowanej. Jeśli zdecydujemy się na dokonanie tej czynności w kancelarii notarialnej opłata wyniesie 400 zł. Wysokość opłaty sądowej od wniosku o wydanie europejskiego poświadczenia spadkowego wynosi 300 zł.

Bez zawierania umowy, z chwilą zawarcia małżeństwa, między małżonkami powstaje automatycznie ustawowa wspólność majątkowa, a więc praktycznie wszystko co nabędą w czasie trwania małżeństwa staje się ich wspólną własnością. Sporządzenie intercyzy prowadzi do wprowadzenia odmiennego ustroju małżeńskiego. Małżonkowie mogą zdecydować się na jeden z niżej wymienionych ustrojów majątkowych:

• ograniczona wspólność majątkowa,
• rozszerzona wspólność majątkowa,
• rozdzielność majątkowa,
• rozdzielność majątkowa z wyrównaniem dorobków

Intercyzę zawiera się przed notariuszem. Musi mieć ona formę aktu notarialnego, gdyż w przeciwnym razie będzie nieważna. Najczęściej intercyza jest podpisywana przed zawarciem małżeństwa, ale nic nie stoi na przeszkodzie, aby strony zawarły ją już w trakcie małżeństwa. Nie można jednak zawrzeć intercyzy z mocą wsteczną. Intercyza nie jest dokumentem wiążącym małżonków na zawsze. Mogą zmienić treść umowy lub w dowolnym czasie ją rozwiązać. Z chwilą rozwiązania intercyzy między małżonkami powstaje ustrój wspólności ustawowej. Zarówno zmiana majątkowej umowy małżeńskiej, jak i jej rozwiązanie wymaga dla swojej ważności formy aktu notarialnego.

Największą zaletą intercyzy zaletą jest zabezpieczenie majątku jednego z małżonków w razie długów lub bankructwa drugiego. Ważną okolicznością umowy jest termin jej podpisania. Sporządzenie intercyzy nie wyklucza wspólnej odpowiedzialności małżonków za zobowiązania powstałe przed dniem jej podpisania.

Warunki podpisania intercyzy

• do notariusza muszą się stawić obie strony umowy
• żadna ze stron umowy nie może być ubezwłasnowolniona i musi mieć pełną zdolność do czynności prawnych.
• do podpisania intercyzy potrzebna jest zgoda obojga małżonków
• notariusz musi sprawdzić tożsamość stron umowy na podstawie ważnych dowodów osobistych
• gdy intercyza jest podpisywana już po zawarciu małżeństwa, należy okazać notariuszowi skrócone akty małżeństwa
• jeżeli umowę podpisują przyszli małżonkowie, a z jakichś powodów do ślubu nie dojdzie, dokument traci swoją ważność

Opłaty za sporządzenie intercyzy

• taksa notarialna – 400 zł,
• podatek VAT – 23% od kwoty taksy – 92 zł
• wypisy zawartej umowy – kilkanaście złotych za każdy wypis

Oryginał aktu notarialnego zostaje zawsze w kancelarii notarialnej, w której został sporządzany.

Elementy wyłączone spod intercyzy

 Kodeks Rodzinny i Opiekuńczy wyłącza:

• przedmioty majątkowe, które przypadną małżonkowi z tytułu dziedziczenia, zapisu lub darowizny
• prawa majątkowe, które wynikają ze wspólności łącznej podlegającej odrębnym przepisom
• prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie
• wierzytelności z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia, o ile nie wchodzą one do wspólności ustawowej, jak również wierzytelności z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę
• niewymagalne jeszcze wierzytelności o wynagrodzenie za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej każdego z małżonków.

Do obowiązków notariusza należy nie tylko sporządzanie dokumentów w Zgodnie z brzmieniem art. 108 ustawy z dnia 14 lutego 1991 roku Prawo o notariacie „notariusz w związku z dokonywaną w jego kancelarii czynnością ma prawo przyjąć na przechowanie, w celu wydania ich osobie wskazanej przy złożeniu lub jej następcy prawnemu, papiery wartościowe albo pieniądze w walucie polskiej lub obcej.” Depozyt notarialny stanowi jedno z narzędzi stosowanych do zachowania bezpieczeństwa transakcji sprzedaży, głównie w obrocie nieruchomościami. Celem jest późniejsze przekazanie ich wskazanej osobie bądź przedłożenie następcy prawnemu wskazanemu przez płacącego. Zabezpiecza zarówno interesy kupującego, jak i sprzedającego. Stanowi zapewnienie, że kupujący dysponuje odpowiednimi środkami do tego, aby nabyć nieruchomość jeszcze przed podpisaniem umowy sprzedaży. Ponadto osoba składająca pieniądze lub papiery wartościowe do depozytu ma pewność, że nie zostaną one utracone lub przejęte. Przyjęcie środków pieniężnych poprzedza spisanie protokołu w formie aktu notarialnego. W protokole wpłacający powinien określić warunki wypłaty z depozytu. Notariusz otrzymuje dokładne instrukcje dotyczące tego, komu i kiedy środki z depozytu mogą zostać wypłacone. Warunki te muszą podlegać obiektywnej ocenie – co oznacza, że nie wymagają dodatkowej interpretacji. W tym samym czasie kwota przeznaczona do zapłacenia za nieruchomość powinna zostać zaksięgowana na specjalnym koncie depozytowym (przeznaczonym wyłącznie do tych celów).

Nie zawsze jest tak, że w testamencie, a zatem zapisie ostatniej woli zmarłego, pojawiają się najbliżsi członkowie rodziny. Spadkodawca może dowolnie zarządzać swoim majątkiem, w testamencie uwzględniając te osoby, które jego zdaniem na to zasłużyły. Mogłoby to jednak doprowadzić do sytuacji, w której bliscy zmarłego pozostaliby pominięci przy dziedziczeniu. Zabezpieczeniu ich interesu służy zachowek, wynikający ze szczególnie bliskich relacji ze spadkodawcą.

Zachowek jest roszczeniem o zapłatę określonej kwoty, która przysługuje najbliższym spadkodawcy. Chodzi o osoby pominięte w testamencie, a będące rodziną zmarłego w linii prostej, którym ustawowo przysługuje pewna część majątku. Do osób uprawnionych należą zstępni (dzieci, wnuki, prawnuki), małżonek oraz rodzice spadkodawcy. Istnieją jednak wyjątki, np. jeśli małżonkowie w chwili śmierci spadkodawcy znajdowali się w separacji, małżonek nie może liczyć na zachowek. Rodzice zmarłego otrzymają natomiast zachowek, o ile spadkodawca nie posiadał dzieci. Pozostałym członkom rodziny zachowek nie przysługuje.

Roszczenia o zachowek mogą wysunąć zarówno spadkobiercy testamentowi, jak i ustawowi. Można się o niego starać z przypadku pominięcia w testamencie lub w sytuacji, w której bliska osoba nie otrzymała należytej części majątku. Wartość zachowku oblicza się na podstawie wartości całego pozostawionego spadku oraz osób, którym ów spadek przysługuje. Kwota ta zależy również od wieku oraz stanu zdrowia czy zdolności do pracy osób bliskich.

Spadkodawca może jednak wydziedziczyć najbliższych członków rodziny. W tym momencie zarówno zstępnym, rodzicom jak i małżonkowi (jeżeli zostali wydziedziczeni) nie przysługuje prawo do zachowku.

Warto jednak bliżej przyjrzeć się tej formie zawierania umowy, zwłaszcza że powstała ona w celu ochrony praw wynajmującego.
Najem okazjonalny stanowi szczególny typ najmu, który zabezpiecza interesy właściciela nieruchomości przed nieuczciwym postępowaniem najemcy. Przysługuje wyłącznie osom będącym w posiadaniu lokali przeznaczonych do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych. Zawarte w niej wymogi w znacznie większym stopniu wpływają na możliwości właściciela, który łatwiej może pozbyć się niechcianego lokatora lub zmusić go prawnie do opuszczenia zajmowanego mieszkania.

Umowa najmu okazjonalnego może zostać podpisana na nie więcej niż 10 lat, z możliwością jej późniejszego przedłużenia. Zawierana jest między osobą wynajmującą a najemcą i musi zostać podpisana przez wszystkie zainteresowane strony pod rygorem nieważności. Powinna zawierać oświadczenia  najemcy oraz właściciela dotyczące charakteru objęcia lub udostępnienia lokalu na jasnych zasadach. Następnie najemca musi udać się do notariusza celem sporządzenia w formie aktu notarialnego oświadczenia o poddaniu się egzekucji co do opróżnienia (opuszczenia) lokalu po wygaśnięciu umowy najmu. Umowa wygasa wraz z datą wypowiedzenia lub po upływie czasu, na jaki została zawarta.

Lokator, który nie opuści mieszkania w terminie wyznaczonym w umowie, musi liczyć się z postępowaniem egzekucyjnym oraz tym, że wynajmujący może wejść na drogę prawną – prawidłowo spisana umowa najmu okazjonalnego wraz z oświadczeniem o poddaniu się przez najemcę egzekucji pozwala mu na dochodzenie swoich racji w sądzie.  

Maksymalna stawka taksy notarialnej za czynności notarialne zależy od wartości przedmiotu czynności notarialnej. Za wartość przedmiotu czynności notarialnej przyjmuje się wartość podaną przez stronę (strony) czynności, z uwzględnieniem zasad przewidzianych w ustawie z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn albo w ustawie z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych. Przy obliczaniu wartości przedmiotu czynności notarialnej nie odlicza się obciążeń i bonifikat.

Taksa notarialna, naliczana jest od wartości czynności notarialne. Kwota taksy notarialnej jest regulowana przez Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.06.2004 w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej ((Dz.U. z 2004 r., Nr 148 poz. 1564), powiększone o należny podatek VAT. Taksa notarialna obowiązuje na terenie całego kraju i reguluje maksymalną kwotę należną za wykonanie danej notarialnej czynności. Opłata jest zależna od wartości przedmiotu danej notarialnej czynności. Jest ona naliczana procentowo lub kwotowo.

Wynagrodzenie notariusza jest uwarunkowane wartością przedmiotu czynności notarialnej, jednak w przypadku wielu czynności wysokość taksy została określona kwotowo – co jest wymienione w paragrafach 8-16 powołanego rozporządzenia.

Usługi notarialne obejmuje podatek od usług (VAT) i towarów wynoszący aktualnie 23%. Do pobieranej taksy notarialnej  jest zatem doliczany podatek VAT.

Notariusz w  trakcie wykonywania czynności prawnych, jest zobowiązany zarówno pobrać a następnie odprowadzić podatek na rzecz Skarbu Państwa i samorządów. Mowa tutaj o podatkach:

• podatek od czynności cywilnoprawnych
• podatek od darowizny, oraz na rachunki właściwych sądów rejonowych
• opłatę sądową od wniosków o wpisy w księgach wieczystych zawartych w aktach notarialnych.
  UWAGA – za dokonywanie tych czynności notariusze nie pobierają jakiegokolwiek wynagrodzenia. Notariusz za swoją pracę pobiera taksę albo notarialną. 

Od pobranego wynagrodzenia-taksy notarialnej notariusze obliczają, pobierają i wpłacają na rachunki właściwych urzędów skarbowych podatek od towarów i usług (VAT). Podatek VAT, czyli podatek od wartości dodanej wynosi 23%.

Przy wykonywaniu swojego zawodu kieruje się zasadą : uczciwości, rzetelności , niezależności oraz bezstronności. Zgodnie z postanowieniami Kodeksu Etyki Zawodowej Notariusza do jego ogólnych obowiązków miedzy innymi należy zaliczyć :

1. dokonywanie czynności zawodowych zgodnie z prawem, według najlepszej woli i wiedzy oraz z należytą starannością.
2. Mimo wykonywania czynności zawodowych zgodnie z prawem notariusz może zostać pociągnięty do odpowiedzialności dyscyplinarnej, jeśli czynność ta została dokonana z naruszeniem zasad etyki zawodowej notariusza.
3. Dokonywanie wszelkich czynności notarialnych osobiście. Nie może mieć miejsca sytuacja, w której notariusz wydaje zgodę na to, aby osoba korzystająca z bliskich związków z notariuszem zastąpiła go w jakichkolwiek czynnościach należących wyłącznie do jego kompetencji.
4. Istnieje bezwzględny zakaz pobierania innych korzyści niż wynagrodzenie w związku z wykonywaniem czynności należących do jego kompetencji .
5. Notariusz w ramach prowadzonej kancelarii notarialnej o wszystkich okolicznościach, których dowiedział się w związku dokonywaną czynnością notarialną jest obowiązany do zachowania w tajemnicy. Obowiązek ten nie ustaje w momencie odwołania notariusza.
6. W przypadku składania zeznać przez notariusza przed sądem w charakterze świadka obowiązek taki wygasa chyba, że wyjawienie tajemnicy zagraża powszechnemu dobru albo ważnemu interesowi prywatnemu. W takim przypadku do zwolnienia z tajemnicy notarialnej uprawnioną jednostką jest aktualnie urzędujący Minister Sprawiedliwości.
7. Wiarygodny notariusz dysponuje szeregiem środków zapewniających zachowanie w tajemnicy informacji przekazywanych do kancelarii notarialnej. Wybór sprawdzonego notariusza gwarantuje ochronę danych osobowych, tajemnicy handlowej czy historii rodzinnej. Dobry notariusz znając okoliczności sprawy pozostaje niezależny od każdej ze stron czynności notarialnej.